Ratusz w Chojnie

Ratusz w Chojnie to gotycko-barokowa budowla stojąca w miejscu dawnego rynku, która swoją historią sięga przełomu XIII i XIV wieku. Dla miłośników średniowiecznej architektury to prawdziwa gratka – zrekonstruowane elewacje szczytowe z bogatą dekoracją maswerkową należą do najbardziej efektownych przykładów gotyku w Polsce. Dziś budynek mieści Centrum Kultury i bibliotekę miejską, a w podziemiach działa Restauracja Rycerska.

Historia budynku – od domu kupieckiego do siedziby władz

Wszystko zaczęło się dość prozaicznie. Chojeńscy kupcy pod koniec XIII wieku wznieśli sobie dom handlowy – typową dla tamtych czasów budowlę na planie prostokąta o wymiarach 38,3 na 13,7 metra. Dwukondygnacyjny budynek z piwnicami służył jako magazyn i miejsce prowadzenia interesów. Pierwsza wzmianka o „Cophuse” – domu kupca – pochodzi z dokumentu z 1409 roku.

Prawdziwy przełom nastąpił w 1366 roku, kiedy Chojna została siedzibą Sądu Najwyższego i Podatkowego dla Nowej Marchii. Budynek musiał już wtedy istnieć w rozbudowanej formie, bo potrzebowano miejsca na sale sądowe i pomieszczenia administracyjne. W latach 1433-1461 przeprowadzono kolejną rozbudowę – przedłużono go o ponad 9 metrów w kierunku południowym i oficjalnie przemianowano na ratusz.

Wtedy właśnie powstała ta spektakularna fasada południowa, która dziś przyciąga wzrok. Prawdopodobnie przy projektowaniu uczestniczył warsztat Hinricha Brunsberga – tego samego architekta, który projektował katedrę św. Jakuba w Szczecinie. W dokumentach z 1433 roku pojawia się wzmianka o pomieszczeniach burmistrza i sali posiedzeń sądu, a przed ratuszem stanął drewniany posąg Rolanda, symbol miejskich wolności.

Przed ratuszem do około 1695 roku stał drewniany posąg Rolanda – symbol niezależności sądowej miasta i przywilejów handlowych. Takie figury pojawiały się w wielu miastach Nowej Marchii i północnych Niemiec.

Przebudowy i zniszczenia – burzliwe losy budowli

Ratusz nie miał łatwego życia. Po pożarze w 1702 roku przeprowadzono gruntowny remont w stylu barokowym – rozebrano mury pierwszego piętra, zachowując gotyckie szczyty, i wzniesiono nową ścianę z szerokimi prostokątnymi oknami. Zmieniono też wystrój wnętrz, dostosowując je do osiemnastowiecznych gustów.

W 1883 roku zdecydowano się na regotyzację. Wymieniono znaczną część lica obu fasad, przywracając średniowieczny rytm i kształt okien, fryzów i portali. To właśnie wtedy elewacje zyskały ten charakterystyczny gotycki wygląd, który widzimy dziś.

Największa tragedia przyszła w lutym 1945 roku. Wycofujące się wojska SS podpaliły centrum miasta, a ratusz został poważnie zniszczony. Przez kilkadziesiąt lat stał w ruinie – dopiero w 1969 roku go odgruzowano, a prace rekonstrukcyjne przeprowadzono w latach 1977-1985. Do użytku oddano go w 1986 roku.

Co zobaczysz – architektura godna uwagi

Budynek stoi w południowo-zachodniej części miasta, fasadą zwrócony w stronę rozległego skweru miejskiego na miejscu dawnego rynku. To wolnostojąca budowla na planie prostokąta, zwieńczona dwuspadowym dachem.

Prawdziwy majstersztyk to elewacje szczytowe. Zachodnia i wschodnia fasada zachwycają dekoracją maswerkową – ażurowymi blendami, rozetami i gzymsami, które tworzą niemal koronkowy wzór. Szczyt został podzielony wertykalnie, co podkreśla smukłość budowli. To klasyczny przykład późnego gotyku, w którym architekci osiągnęli wirtuozerię w obróbce cegły.

Wejście główne znajduje się od strony zachodniej. Wewnątrz można zobaczyć zrekonstruowane wnętrza z charakterystycznymi sklepieniami krzyżowo-żebrowymi w piwnicach, które powstały jeszcze w XV wieku. Parter i pierwsze piętro mają stropy płaskie – dawniej podpierano je drewnianymi słupami.

Ratusz w Chojnie jest jednym z nielicznych przykładów średniowiecznej architektury świeckiej w Polsce, który zachował tak bogatą dekorację szczytów. Większość podobnych budowli uległa zniszczeniu lub została znacznie uproszczona w późniejszych przebudowach.

Dla kogo to miejsce

Ratusz zainteresuje przede wszystkim miłośników gotyckiej architektury i historii średniowiecznych miast. Jeśli fascynują cię zabytkowe budowle i potrafisz docenić detale architektoniczne, warto się tu zatrzymać. Budynek robi wrażenie zwłaszcza gdy przyjrzeć się bliżej tej bogactwie zdobień na szczytach.

Dla rodzin z dziećmi to raczej krótki przystanek – można podziwiać elewacje, zrobić zdjęcia, ewentualnie zajrzeć do środka jeśli akurat trwają jakieś wydarzenia kulturalne. Samo zwiedzanie nie zajmie więcej niż 20-30 minut, chyba że ktoś chce dokładnie przestudiować każdy detal.

Warto połączyć wizytę w ratuszu z pozostałymi zabytkami Chojni – miastem które ma bogatą historię i kilka ciekawych punktów na mapie, w tym fragmenty murów miejskich z bramami i kościół Mariacki.

Obecna funkcja – centrum kultury i nie tylko

Dziś ratusz pełni funkcję Centrum Kultury w Chojnie. W budynku odbywają się różnego rodzaju wydarzenia kulturalne, wystawy, koncerty i spotkania. Mieści się tu też Miejska Biblioteka Publiczna. W podziemiach działa Restauracja Rycerska – miejsce z klimatem, gdzie można zjeść posiłek w historycznych wnętrzach ze sklepieniami krzyżowo-żebrowymi.

Nie jest to muzeum otwarte codziennie dla turystów – wejście do środka możliwe jest głównie podczas wydarzeń kulturalnych lub w godzinach otwarcia biblioteki. Sama architektura zewnętrzna jest jednak dostępna zawsze i właśnie ona stanowi główną atrakcję.

Informacje praktyczne – jak zwiedzić

Dostępność: Ratusz można podziwiać z zewnątrz przez cały czas. Wejście do środka jest możliwe w godzinach pracy Centrum Kultury i biblioteki – zazwyczaj w dni powszednie w godzinach urzędowania. Najlepiej sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą, jeśli zależy ci na zobaczeniu wnętrz.

Ceny: Podziwianie budynku z zewnątrz jest bezpłatne. Wstęp do środka również nie wymaga biletu, chyba że odbywają się płatne wydarzenia kulturalne.

Jak dojechać: Ratusz znajduje się w centrum Chojni przy ul. 3 Maja 1a. Dojazd samochodem z Szczecina zajmuje około godziny (65 km). Można też dojechać autobusem – Chojna ma połączenia ze Szczecinem i innymi miastami regionu. Od dworca autobusowego do ratusza jest kilka minut spacerem.

Ile czasu przeznaczyć: Na samo obejrzenie ratusza wystarczy 20-30 minut. Jeśli planujesz wizytę w restauracji w piwnicach lub chcesz zwiedzić inne zabytki Chojni, zarezerwuj 1-2 godziny.

Parking: W okolicy centrum miasta znajdują się miejsca parkingowe, choć w sezonie turystycznym może być z nimi trudniej.