Centrum Dialogu Przełomy Szczecin

Na Placu Solidarności w Szczecinie stoi budynek, którego właściwie nie widać. Większość Centrum Dialogu Przełomy ukryto pod ziemią, a dach pawilonu to jednocześnie miejski plac z pomnikiem ofiar Grudnia 1970. To nie przypadek – architektura sama w sobie opowiada historię miejsca, w którym 16 osób straciło życie podczas robotniczych protestów przeciwko podwyżkom cen.

Multimedialne muzeum, oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, koncentruje się na najnowszej historii miasta i regionu. Od włączenia Szczecina do Polski w 1945 roku, przez kolejne bunty społeczne, aż po odzyskanie niepodległości w 1989 roku.

Muzeum ukryte pod placem pamięci

Projekt autorstwa KWK Promes Roberta Koniecznego to urbanistyczna hybrydka – budynek zachowuje charakter otwartej przestrzeni publicznej, mimo że wypełnia kwartał zniszczony podczas wojny. Większość kubatury zagłębiono w ziemi, żeby nie zakłócać miejsca pamięci. Wejść jest dwoje: jedno od ulicy, w najwyższej części budynku, drugie od strony placu – dachu pawilonu, zaznaczone prostym wcięciem w ukształtowanej bryle.

Plac Solidarności przed wojną był reprezentacyjnym kwartałem o zwartej zabudowie. Bombardowania zamieniły go w pustą przestrzeń o nieregularnym obrysie. Współczesna tożsamość tego miejsca to przede wszystkim wymiar pamiątkowy – stąd decyzja, żeby nie stawiać tradycyjnego gmachu muzealnego, tylko schować go pod ziemią.

Centrum znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Starego Miasta, obok gotyckiego kościoła Świętych Piotra i Pawła – jednej z najstarszych świątyń Szczecina, barokowej Bramy Królewskiej z lat 1734-1738 oraz ceglanego gmachu dawnej siedziby policji z początku XX wieku.

Co zobaczysz w podziemnych salach

Ekspozycja prowadzi przez przełomowe momenty pomorskiej historii. Punkt wyjścia to rok 1945 i włączenie Szczecina w granice Polski po porozumieniach poczdamskich. Ale największy nacisk położono na momenty buntu społecznego: Grudzień 1970, Sierpień 1980 i stan wojenny 1981, wreszcie przełom 1988-1989.

To muzeum interaktywne – poza eksponatami związanymi tematycznie z kolejnymi okresami, w podziemnych salach można oglądać filmy, zdjęcia i nagrania z relacjami świadków i uczestników wydarzeń. Nie ma tu suchego wykładu historii. Zamiast tego – głosy ludzi, którzy tam byli.

Powierzchnia wystawowa jest całkiem spora, każda z wystaw osobno przewyższała powierzchnię wystawową Ratusza Staromiejskiego. Centrum dysponuje ponad 2000 metrami kwadratowymi powierzchni użytkowej.

Miejsce dialogu, nie tylko wystawy

Nazwa „Centrum Dialogu” to nie tylko chwyt marketingowy. Placówka faktycznie funkcjonuje jako przestrzeń do spotkań i debat o kontrowersyjnych tematach związanych z najnowszą historią – nie tylko Szczecina i Pomorza, ale też Polski i świata.

Ważną część działalności stanowią przedsięwzięcia edukacyjne. Misją jest przywracanie pamięci, pomoc w budowie tożsamości regionalnej, propagowanie idei wolności i solidarności. A także budowanie sprzeciwu wobec totalitaryzmów i nacjonalizmów – co w kontekście miejsca, gdzie zginęli ludzie protestujący przeciwko władzy, brzmi szczególnie mocno.

Pomysłodawczynią koncepcji była dziennikarka szczecińska Agnieszka Kuchcińska-Kurcz, która zaproponowała ideę „muzeum przełomów” jako instytucji popularyzującej rolę Szczecina w przełomowych momentach powojennej Polski. To ona kieruje centrum do dziś.

Grudzień 1970 – historia miejsca

Plac Solidarności, w który wkomponowano budynek muzeum, to miejsce tragicznych wydarzeń. W grudniu 1970 roku, po ogłoszeniu drastycznych podwyżek cen żywności tuż przed świętami, w całej Polsce wybuchły protesty robotnicze. W Szczecinie demonstracje i walki uliczne rozegrały się właśnie tutaj, w sąsiedztwie dawnego Komitetu Wojewódzkiego PZPR.

Zginęło 16 osób. Pomnik autorstwa Czesława Dźwigaja upamiętnia ofiary tamtych dni. Centrum Dialogu Przełomy wyrasta więc dosłownie z miejsca pamięci – i ta lokalizacja nadaje mu szczególny wymiar.

Budowa centrum ruszyła 26 stycznia 2012 roku. Obiekt oddano do użytku w 2015 roku. Całkowity koszt inwestycji to ponad 24 miliony złotych.

Dla kogo jest to muzeum

Przede wszystkim dla osób zainteresowanych najnowszą historią Polski, szczególnie tych, które chcą zrozumieć kontekst szczecińskich protestów robotniczych i ich rolę w drodze do odzyskania niepodległości. Multimedialny charakter ekspozycji sprawia, że nie jest to sucha lekcja historii – relacje świadków, materiały filmowe i interaktywne elementy angażują bardziej niż tradycyjne gabloty.

Rodziny z dziećmi? To zależy od wieku. Młodsze dzieci mogą się nudzić, ale dla nastolatków zainteresowanych historią XX wieku to może być ciekawe doświadczenie. Szczególnie jeśli wcześniej omówią w szkole temat stanu wojennego czy transformacji ustrojowej.

Warto zajrzeć też dla samej architektury. Projekt Roberta Koniecznego to ciekawy przykład, jak można wkomponować nowoczesny budynek w przestrzeń historyczną, nie niszcząc jej charakteru. Ukrycie większości kubatury pod ziemią, przy jednoczesnym zachowaniu funkcji placu publicznego, to rozwiązanie które wzbudza zainteresowanie architektów z całego świata.

Informacje praktyczne – bilety, godziny, dojazd

Godziny otwarcia:

• Poniedziałek: zamknięte
• Wtorek-czwartek: 10:00-18:00
• Piątek: 10:00-16:00
• Sobota: 10:00-18:00
• Niedziela: 10:00-16:00

Lokalizacja: Plac Solidarności, Szczecin – w bezpośrednim sąsiedztwie Filharmonii im. Mieczysława Karłowicza (dawniej Koncerthaus). Z centrum miasta można dojść pieszo w kilka minut, budynek znajduje się tuż przy Starym Mieście.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojne zwiedzenie z obejrzeniem materiałów multimedialnych warto zarezerwować minimum godzinę, półtorej. Jeśli ktoś chce zagłębić się w relacje świadków i obejrzeć wszystkie filmy – może to zająć dwie godziny lub więcej.

Dojazd: Tramwajem lub autobusem do przystanku Plac Żołnierza Polskiego lub Plac Solidarności. Z dworca głównego można dojechać tramwajem w kilkanaście minut. Parking w okolicy może być problematyczny, lepiej skorzystać z komunikacji miejskiej.

Centrum Dialogu Przełomy to jedno z ciekawszych muzeów historycznych w regionie, które łączy wartość merytoryczną z nietuzinkową architekturą. Nie jest to miejsce na szybkie przejście – historia Szczecina i Pomorza Zachodniego po 1945 roku to skomplikowana opowieść, którą warto poznać z właściwym nastawieniem i czasem.